رابطه ياد خدا با تهذيب نفوس در احاديث اسلامى

ياد خدا و پرورش روح

---

علماى اخلاق به پيروى از قرآن مجيد و روايات اسلامى اهميت فوق‏العاده‏اى براى ذكر به عنوان يكى از شاخه‏هاى مهم عبادت در پاكسازى روح و جان و بيدارى و آگاهى و تهذيب نفس قائل هستند; و براى هر مرحله از مراحل سير و سلوك، اذكارى ذكر كرده‏اند; مثلا، در مرحله توبه، توجه به ذكر «يا غفار» و در مرحله محاسبه نفس «ياحسيب‏» و در مرحله جلب رحمتهاى اليه «يا رحمان) و «يا رحيم‏» امثال آن.

اين اذكار به تناسب حالاتى است كه انسان دارد و مسيرهائى كه مى‏پيمايد; ولى به عنوان ذكر مطلق كه در هر حالى خوب است، نه به عنوان قصد ورود.

آرى! ذكر خدا از بزرگترين عبادات و بهترين حسنات است و در برابر تهاجم وسوسه‏هاى نفس و نفوذ شيطان به انسان مصونيت مى‏بخشد.

پرده‏هاى خودخواهى و غرور راكه بزرگترين دشمن‏سعادت انسان‏است مى‏درد، او را از خواب‏غفلت‏بيدار مى‏كند و از خطراتى كه سعادت وى را تهديد مى‏كند آگاه مى‏سازد.

ذكر خدا مانند دانه‏هاى حياتبخش باران است كه بر سرزمين روح و قلب انسان مى‏بارد و انواع بذرهاى فضيلت و تقوا را شكوفا و بارور مى‏سازد، و هر اندازه درباره اهميت اين عبادت سخن گفته شود باز كم است.

با اين اشاره به قرآن مجيد باز مى‏گرديم و اهميت ذكر الله را در آن جستجو مى‏كنيم:

1- الذين‏آمنواوتطمئن‏قلوبهم‏بذكرالله‏الابذكر الله تطمئن القلوب (سوره رعد، آيه‏28)

2- اقم‏الصلوة‏ان‏الصلوة‏تنهى‏عن‏الفحشاءوالمنكرولذكر الله اكبر (سوره عنكبوت، آيه 45)

3- اننى انا الله لا اله الا انا فاعبدنى و اقم الصلوة لذكرى (سوره طه، آيه‏14)

4- اذهب انت واخوك بآياتى و لا تنيا فى ذكرى (سوره طه، آيه‏42)

5- و من اعرض عن ذكرى فان له معيشة ضنكا (سوره طه، آيه‏124)

اِنَّمَا المُؤْمِنُونَ الَّذيِنَ اِذَا ذُكِرَ اللَّهُ وَجِلَتْ قُلُوبُهُمْ وَ اِذَا تُلِيَتْ‏عَلَيْهِمْ ءايتُهُ زَادَتْهُمْ ايمَاناً (انفال 2/8)
مؤمنان كسانى هستند كه چون خدا ياد شود دل‏هايشان بترسد وچون آيات او بر آنان خوانده شود بر ايمانشان افزوده گردد.

بنابر آنچه در روايات آمده است، برخى از آثار تلاوت قرآن عبارتند از:فزونى ايمان⁽¹⁾ نورانيت منزل‏ها،⁽²⁾ تابناك شدن درون انسان و باز شدن‏سينه‏ها،⁽³⁾ دور شدن بلاهاى آخرت،⁽⁴⁾ كفّاره گناهان،⁽⁵⁾ تقويت‏حافظه،⁽⁶⁾ جلاى قلب،⁽⁷⁾ شفاى هر درد،⁽⁸⁾ و همچنين تلاوت قرآن مايه‏دورى شيطان⁽⁹⁾ و باز دارنده از فحشاء و گناه است.⁽¹⁰⁾